Od sekretów loży do głosu sprzeciwu – antymasoński ślad w przemyskich zbiorach
W ubiegłym miesiącu na łamach naszej strony internetowej odkryliśmy przed Państwem sekret zaklęty w aluminium, przybliżając historię i symbolikę masońskiego „żetonu obecności”. Myślę, że ta niezwykła pamiątka rozbudziła wyobraźnię wielu miłośników sekretnych towarzystw. Historia lubi jednak stawiać obok siebie skrajności. Kontynuując ten intrygujący wątek, warto wspomnieć o kolejnym unikalnym obiekcie z naszej kolekcji muzealnej – medaliku pamiątkowym z Pierwszego Międzynarodowego Kongresu Antymasońskiego.
To wyjątkowe wydarzenie miało miejsce w Trydencie (będącym wówczas pod panowaniem Austro-Węgier), w dniach 26-30 września 1896 roku. Zjazd ten zorganizowano pod patronatem papieża Leona XIII i cesarza Franciszka Józefa I. Zgromadził on ok. 1500 Europejczyków (duchownych, arystokratów oraz przedstawicieli prasy) zjednoczonych w dążeniu do powstrzymania wpływów wolnomularstwa na ówczesny świat. Przyjezdni dostali zakwaterowanie u miejscowej szlachty. Dworzec kolejowy oraz drogi prowadzące na Kongres były ozdobione masztami flagowymi oraz flagami papieskimi, austriackimi, trydenckimi i antymasońskimi. Czas pomiędzy sesjami umilały koncerty, a także możliwość bezpłatnego zwiedzania zabytków. Z tej okazji powstał nawet hymn antymasoński, którego słowa najbardziej wymowne, po przetłumaczeniu na język polski, brzmią:
„Niech Chrystus powróci i będzie królował nad nami.
Chodźcie bracia, powstańmy;
Głos Di Leone wzywa nas na pole:
Podnieśmy krzyż z ufnością
I walczmy za Ojczyznę i Ołtarz”.
Sam medalik o średnicy 32 mm, podobnie jak wspomniany wcześniej aluminiowy żeton, posiada niezwykle wymowną symbolikę. Awers przedstawia północną elewację Katedry św. Wigiliusza w Trydencie, która podczas Kongresu była głównym miejscem modlitw. Poniżej widnieje sygnatura „S.J” (włoska manufaktura Stefano Johnson z Mediolanu). W legendzie umieszczono napis: „I ER CONGRÈS ANTIMAÇONNIQUE INTERNATIONAL” (I Międzynarodowy Kongres Antymasoński), a na dole: „TRENTE” (Trydent). Warto dodać, że zastosowano tu język francuski, aby upamiętnić pomysłodawcę zjazdu – francuskiego księdza Gabriela de Bessoniesa. Rewers prezentuje promienisty, łaciński krzyż wznoszący się ponad chmurami, wpisany w nieregularną ramę. W kontekście Kongresu symbolizuje on triumf Kościoła, prawdę wiary oraz boską opatrzność, która ma „rozgonić chmury i mrok” ówczesnych lóż masońskich. Legenda otokowa: „PRO FIDE ET PRO PATRIA – LIBERTAS” (Za wiarę i ojczyznę – wolność) to z kolei katolicko-narodowe hasło obronne. Podkreślało ono, że walka z masonerią jest obowiązkiem każdego chrześcijanina zarówno wobec Boga (wiara), jak i własnego kraju (ojczyzna).
Medalik ten – noszony jako zawieszka – stanowił dla uczestników tego historycznego wydarzenia widoczny manifest religijno-polityczny oraz pamiątkę dla następnych pokoleń. Dziś ten unikalny obiekt z 1896 roku – podobnie jak wcześniejszy „żeton obecności” – stanowi coś więcej niż tylko metalowy krążek. To materialny świadek epoki głębokich podziałów, wielkich lęków i polityczno-religijnych napięć.
Obecność obu tych artefaktów w przemyskich zbiorach pokazuje, jak kolekcja muzealna potrafi połączyć te dwa skrajne, a jednocześnie powiązane wspólną historią eksponaty.
Tekst: Anna Durkacz-Foremska
Netografia:
– Storia. Il Congresso Antimassonico Internazionale di Trento, https://www.notiziegeopolitiche.net/storia-il-congresso-antimassonico-internazionale-di-trento/ [dostęp: 08.10.2026].
– https://www.cgbfr.com/franc-maconnerie-1er-congres-antimaconnique-international-ttb,fjt_534307,a.html [dostęp: 05.10.2026].
-https://www.retronews.fr/religions/chronique/2024/02/08/le-1er-congres-antimaconnique-international [dostęp: 05.10.2026].
Ikonografia:
– MPF-3752 – Pocztówka z fragmentem Katedry św. Wigiliusza w Trydencie od strony północy z fontanną Neptuna; poniżej wizerunek Zamku, Austro-Węgry, Trydent 1907.
Artefakt kulturalny:
– MPS-10510 – Pamiątkowy medalik Pierwszego Międzynarodowego Kongresu Antymasońskiego, Stefano Johnson (S.J.), Włochy, Mediolan 1896.
