Na wystawie „Marian Stroński (1892 – 1977). Życie i twórczość” w Muzeum Historii Miasta Przemyśla zawisł nowy obraz. Pojawił się świeży, barwny, jak pierwsze wiosenne kwiaty, bo wiosna sprzyja zmianom i motywuje do działania. Jest to obraz Mariana Strońskiego Dziewczyna z dzbanem, który pokazywaliśmy na wystawie czasowej w 2024 roku „Po pierwsze gromadzić. Najciekawsze nabytki muzealne z lat 2012 – 2022”. Wtedy jednak zaprezentowaliśmy go w takim stanie, jakim trafił do zbiorów muzealnych: brudny, podniszczony, z nieudolnie załataną dziurą, w pociemniałej, poobijanej ramie. W muzeum płótno z wizerunkiem wiejskiej dziewczyny odzyskało pierwotny wygląd. W trakcie prac konserwatorskich, przeprowadzonych w 2025 roku przez konserwatorów malarstwa: Martynę Maciąg i Błażeja Szyszkowskiego z Działu Konserwacji, obraz został gruntownie oczyszczony, płótno zdublowane (wzmocnione drugą warstwą), wyretuszowane, a rama nabrała blasku dzięki renowacji Krzysztofa Lichoty. Efekty pierwszych działań publikowaliśmy na muzealnej stronie internetowej w maju ubiegłego roku, przy okazji zapowiedzi jubileuszu otwarcia Muzeum Historii Miasta Przemyśla [https://mnzp.pl/jubileusze-w-2025-roku-w-muzeum/]. Już wtedy było widać, jak grubą warstwą historycznej patyny był pokryty obraz. Kawałek po kawałku odsłaniał się jasny, zielono – limonkowy pejzaż, na którego tle została przedstawiona młoda dziewczyna o ogorzałej twarzy, z nieco melancholijnym, zamyślonym wzrokiem. Wyrazistych kształtów zaczynały nabierać kołnierz i rękawy białej koszuli, malowane miękkimi, szerokimi pociągnięciami pędzla, „wypływające” z ciasno zawiązanego gorsetu. Dziewczyna przyciska do piersi gliniany dzbanek, którego połyskliwe szkliwo wydobyła spod warstw brudu ręka konserwatora. Z czerwono-brązowym kolorem dzbanka korespondują korale oplatające szyję modelki i ożywiające jej zamyśloną twarz.

Zachwycona zmianami, jakie zachodziły w obrazie dzień po dniu, przy każdej możliwej okazji przybiegałam do pracowni konserwacji i nachylałam się na płótnem. Wdychając żywiczny zapach terpentyny studiowałam kompozycję fragment po fragmencie. Moim ulubionym są kosmyki włosów nad uchem dziewczyny, które malarz oddał w tak naturalny, niewymuszony sposób.

Obraz Dziewczyna z dzbanem zajął na wystawie miejsce Studium starca, który gościł u nas czasowo. Nowe dzieło wspaniale prezentuje się wśród innych wizerunków młodych kobiet w strojach ludowych. Tą tematyką Marian Stroński zajmował się na początku lat 20. XX wieku, czym wpisał się w nurt polskiej sztuki, w którym artyści szukali inspiracji w wiejskim folklorze.

Wiele obrazów o tematyce wiejskiej, w tym omawianą Dziewczynę z dzbanem zaprezentował Marian Stroński w 1923 roku na wystawie w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie obok prac Romana Merzowicza. Śladem obecności obrazu na tym wydarzeniu jest pieczątka na krośnie z informacją: TOW. SZTUK PIEKNYCH WE LWOWIE / Przyjęto na wystawę VI/VII 1923 oraz naniesiony odręczne numer 86. W spisie prac z tej wystawy pod numerem 86 znajduje się tytuł Dziewczyna z dzbankiem. Tenże tytuł, już ledwo widoczny napisany został ołówkiem u góry krosna, najpewniej przez samego artystę.

Obraz jest wyjątkowy nie tylko ze względu na swoją urodę, walory artystyczne, ale także ze względu na swoją historię. Niezwykle istotne są omówione wyżej ślady zachowane na nim. Niestety nie wiemy, co działo się z płótnem po zakończeniu wystawy. Czy udało się je artyście od razu sprzedać, czy też wrócił z nim do Przemyśla? Tego nie udało się ustalić. Jedno jest pewne, że obraz znajdował się w mieszkaniu Marii Orwid w Krakowie i przypuszczalnie był własnością jej ojczyma, technika dentysty Daniela Orwida (Herzhafta).

O urodzonej w Przemyślu Marii Orwid (Pfeffer), lekarce psychiatrze, pionierce terapii rodzinnej w Polsce opowiedziała Katarzyna Kostecka w artykule z 10 września 2024 roku [https://mnzp.pl/sprawiedliwosc-dla-sprawiedliwych/].

Obraz zakupiony został przez muzeum w 2021 roku od osoby, która pragnie zachować anonimowość. W ten sposób historia obrazu zatoczyła koło: przez Lwów i Kraków, Dziewczyna wróciła do Przemyśla.

                                                                                                                 Katarzyna Winiarska