Kolor światła – rytm emocji
17 kwietnia 2026 roku w budynku głównym Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej miał miejsce wernisaż wystawy Kolor światła – rytm emocji.
Wystawa ta jest częścią międzynarodowego projektu artystyczno-naukowego pt. „Julian Stańczak. Kolor światła – rytm emocji”, zorganizowanego przez Państwową Akademię Nauk Stosowanych w Przemyślu, Wydział Nauk Technicznych i Sztuk Projektowych, Instytut Sztuk Projektowych oraz Akademię Nauk Stosowanych w Nowym Sączu, Wydział Nauk Społecznych i Sztuki, Katedrę Edukacji Artystycznej i Sztuk Wizualnych. Pomysłodawczyniami i autorkami projektu są dr hab. Iwona Bugajska-Bigos, prof. ANS i dr Anna Kałamarz-Kucz, prof. PANS. We wstępie do katalogu tak autorki piszą o projekcie:
„[…] projekt […] wyrasta z potrzeby ponownego odczytania dorobku Juliana Stańczaka – wybitnego, lecz nie wszędzie znanego artysty polsko-amerykańskiego, uznawanego za jednego z prekursorów op-artu. Projekt powstał też z przekonania, że twórczość tego człowieka, w kontekście sztuki i życia, wciąż może stanowić żywe źródło inspiracji dla współczesnych środowisk twórczych w obszarze teorii sztuki, a nawet arteterapii”.
Do udziału w projekcie zaproszeni zostali wykładowcy, artyści, badacze, nauczyciele, arteterapeuci, osoby z niepełnosprawnościami, studenci i doktoranci z Anglii, Danii, Francji, Litwy, Łotwy, Polski, Rumunii, Słowacji, USA. Punktem wyjścia do ich działań, czy to w formie teoretycznej (teksty), czy praktycznej (prace artystyczne), był nie tylko dorobek Juliana Stańczaka, ale także jego życie.
Julian Stańczak urodził się 5 listopada 1928 roku we wsi Borownica, w okolicach Birczy. Dwa lata później rodzina przeniosła się do Przemyśla, gdzie na ówczesnych przedmieściach miasta, zwanych do dzisiaj Zielonką, przyszły artysta spędził dziesięć lat swojego życia. Dalsze losy jego i jego rodziny naznaczone były rozłąkami, tułaczką, głodem i trudami życia na emigracji. W 1950 roku Julian Stańczak osiadł w Stanach Zjednoczonych. Ukończył Instytut Sztuki w Cleveland oraz Uniwersytet w Yale w pracowni Josefa Albersa. Od 1964 roku prowadził pracownię malarstwa w swojej macierzystej uczelni w Cleveland, gdzie mieszkał z żoną, artystką rzeźbiarką Barbarą Stanczak. Wyjątkowość postawy Juliana Stańczaka polega na tym, jak on mierzył się z traumatycznymi doświadczeniami i co robił z nagromadzonymi w sobie emocjami. Będąc niezwykle wrażliwym człowiekiem, wyczulonym na kolor, światło, ich wzajemne oddziaływanie, wyczuwał energię płynącą z kolorów i chciał te swoje odczucia wyrażać w postaci obrazów. Abstrakcyjność emocji i trudność w ich nazywaniu słowami, doskonale znajduje swój język z sztukach plastycznych (i w muzyce, oczywiście). Julian Stańczak kochał muzykę, marzył o grze na wiolonczeli, jednak niedowład prawej ręki, który był wynikiem choroby przebytej na Syberii, zaprzepaścił młodzieńcze marzenia. Podczas studiów, zwłaszcza w pracowni Josefa Albersa, zrozumiał zależności między kolorami, ich abstrakcyjną mowę; to, że kolor jest nierozerwalnym elementem światła i jaki te dwie składowe mają związek z emocjami.
Bogaty, wielobarwny dorobek Juliana Stańczaka, a także sama postać artysty stały się inspiracją dla zaproszonych do projektu twórców i teoretyków sztuki. Weszli oni w indywidualny dialog z artystą i jego dziełem, i poprzez filtr własnych doświadczeń, własnej wrażliwości i osobistego postrzegania świata, zmierzyli się z nim w postaci swoich prac.
Prezentowana w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej wystawa pokazuje efekty artystycznych działań osób z różnych krajów i środowisk, zarówno artystów profesjonalnych, jak również tych na początku swojej drogi twórczej, a także twórców nieprofesjonalnych – osób z niepełnosprawnościami. Pokazuje to, że język sztuki, mówiący emocjami, poprzez kolory i światło jest czymś uniwersalnym i niemającym ograniczeń.
Wystawa dostępna będzie od 16 kwietnia do 21 czerwca 2026.
Zapraszamy na wernisaż wystawy dnia 17 kwietnia (piątek) na godz. 16:00, w gmachu głównym MNZP, pl. Płk. Berka Joselewicza 1.
Katarzyna Winiarska
koordynatorka wystawy, Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej
