Dolina Sarmacka
4 lutego 2026 r. w sali balowej łańcuckiego zamku odbyło się spotkanie dyrektorów sześciu podkarpackich muzeów. Miało ono wyjątkowy charakter ponieważ w ramach wspólnego projektu, w pełni identyfikując się w postrzeganiu nowożytnej historii Rzeczpospolitej chcą ją w szczególny sposób przypominać w ramach wspólnego działania określonego mianem „Dolina Sarmacka”.
Inicjatywa ta otrzymała pełną akceptację ze strony Urzędu Marszałkowskiego i wsparcie Pana Marszałka Władysława Ortyla oraz dyrektora Departamentu Kultury i Dziedzictwa Narodowego Mateusza Wernera.
Marszałek Województwa Władysław Ortyl charakteryzując projekt powiedział:
Na kulturalnej mapie dziedzictwa naszego regionu powstaje właśnie nowa, niezwykle ważna marka. Klaster „Dolina Sarmacka” to inicjatywa o charakterze sieciowym, której głównym zadaniem jest stworzenie wspólnej, spójnej opowieści o I Rzeczypospolitej. Chcemy przypomnieć historię arystokracji, magnaterii oraz mieszczaństwa, ponieważ to właśnie tutaj, na terenach dzisiejszego Podkarpacia, działo się wiele z tych kluczowych dla Polski wydarzeń. Ta sieciowa opowieść ma jednak głębszy wymiar. Widząc prezentowane dziś stroje i słysząc historyczny język, czujemy, z jak wielką czcią i atencją podchodzono dawniej do spraw ojczyzny. Uważam, że powinniśmy do tego języka nawiązywać – niekoniecznie wprost, ale jako do pewnego wzorca. W dobie wszechobecnych skrótów i wulgaryzmów, dbałość o kulturę słowa powinna być fundamentem tej inicjatywy. „Dolina Sarmacka” to nie tylko przypomnienie faktów, ale przede wszystkim przywrócenie godnego sposobu mówienia o naszej wspólnej historii. (cyt. za Biuro Prasowe UMWP)
Podczas spotkania podpisany został List Intencyjny 6 muzeów: Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku reprezentowane przez dyrektora Marcina Krowiaka, Muzeum Historyczne w Sanoku reprezentowane przez dyrektora – dr. Jarosława Serafina, Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej w Przemyślu reprezentowane przez dyrektora – Jana Jarosza, Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich, reprezentowane przez dyrektora – Konrada Sawińskiego, Muzeum w Przeworsku. Zespół Pałacowo-Parkowy reprezentowane przez dyrektora – dr. Łukasza Mroza, Muzeum-Zamek w Łańcucie reprezentowane przez dyrektora dr Piotra Szopę.
Gospodarz spotkania dyr. dr Piotr Szopa zadbał również o przypomnienie jednego z epizodów historii nowożytnej Konfederacji Łańcuckiej, która zawiązana została w styczniu 1656 r. właśnie w Łańcucie. Po odczytaniu treści konfederacji łańcuckiej podpisany został przez Marszałka Władysława Ortyla i dyrektora departamentu dr Mateusza Wernera List Intencyjny. 6 muzeów będących stronami projektu zadeklarowało pełną współpracę w zakresie:
- działalności edukacyjnej, naukowo-badawczej, promocyjnej, wystawienniczej, w szczególności poprzez współdziałanie na rzecz rozwoju dziedzictwa i kultury okresu I Rzeczypospolitej,
- wymianie doświadczeń muzealnych, promocyjnych, a także rozwijanie różnych form współpracy z podmiotami zewnętrznymi,
- wspólne konsultowanie, opracowywanie programów badań naukowych,
- współdziałanie i wzajemna pomoc w pozyskiwaniu grantów krajowych i zagranicznych,
- wymiana i zapraszanie pracowników na przedstawianie wyników badań, wykłady monograficzne, seminaria badawcze i staże,
- organizowanie wspólnych konferencji i sympozjów,
- ponadto Strony postanawiają rozwijać i zacieśniać formy współpracy w obszarach zbieżnych interesów oraz celów do osiągnięcia, takich jak kształcenie przyszłej kadry specjalistów, opracowywanie i katalogowanie zbiorów, inwentaryzacja zabytków ruchomych i nieruchomych, publikacje z zakresu historii i muzealnictwa.
