11 września 2026 roku o godz. 17:00 w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej odbędzie się wernisaż wystawy Art déco w gliniańskim kilimie. Sto lat później. Współorganizatorką i autorką wystawy jest prof. Zenovia Shulha z Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych – specjalistka w dziedzinie kilimów z Glinian. Jej działania zwrócone są przede wszystkim ku ochronie i popularyzacji tradycyjnej sztuki tkackiej, co udaje jej się osiągnąć dzięki projektom, do których zaprasza badaczy sztuki i artystów. Jednym z takich projektów jest rozpoczęty w 1996 roku Międzynarodowy Projekt Etnoartystyczny „Ekologiczny Rakus”. Jego owocem będzie wystawa w przemyskim muzeum.

Tematem ekspozycji będzie wzornictwo stylu art déco w sztuce tekstylnej. Jej istotnym elementem będzie także przybliżenie historii słynnego ośrodka kilimiarskiego w Glinianach koło Lwowa na Ukrainie, skąd pochodzi autorka wystawy. Na przełomie XIX i XX wieku miasteczko to stało się centrum produkcji kilimów odznaczających się wysoką jakością techniczną i artystyczną. Zdobywały one najwyższe nagrody na krajowych i międzynarodowych wystawach w Londynie, Mediolanie, Poznaniu, Nowym Jorku i Paryżu.  Najważniejszą z nich była Międzynarodowa Wystawa Sztuk Dekoracyjnych i Nowoczesnego Przemysłu w Paryżu w 1925 roku, na której zaprezentowała się również polska sztuka użytkowa. Największy sukces odniosły kilimy, które łączyły w sobie rodzime tradycje z nowoczesnymi nurtami – zwłaszcza stylem art déco.

Na wystawie Art déco w gliniańskim kilimie. Sto lat później, zwiedzający będą mieli okazję zobaczyć współczesne ręcznie tkane kilimy odtwarzające projekty wybitnych artystów z lat 1920–1930, mi.in. Józefa Czajkowskiego – autora projektu kilimu „Ziarno” nagrodzonego złotym medalem na paryskiej wystawie w 1925 r., Zofii Stryjeńskiej, Bogdana Tretera, Kazimierza Brzozowskiego, Edwarda Trojanowskiego, Pawła Kowżuna, Antina Manatyrskiego, Wasyla Cionia, Seweryna Boraczoka, Wołodymyra Hawryluka. Kilimy te utkane zostały przez firmę Zena-Hliniany-Art-Studio we Lwowie.

Teraźniejszą interpretacją stylu art déco będą natomiast dzieła autorstwa współczesnych artystów z Polski i Ukrainy: Olhy Barny, Andriany Dacko, Moniki Izabeli Kostrzewy, Anny Kuźmitowicz, Iryny Muraszczyk, Tetiany Łukaszewycz, Aleksandry Wereszki, Doroty Sak, Marka Saka, Zenovi Shulhy, Izabeli Palomy Stronias, Myrosławy Szeremety.

Dorota Stonawska