Szklana muchołapka – cichy bohater dawnej kuchni
Lato od zawsze miało swoje dwa oblicza – długie, słoneczne dni i…natrętne chmary owadów. Gdy otwieramy okna, by wpuścić do domu nieco świeżego powietrza , nieproszeni, brzęczący goście natychmiast opanowują kuchnie i pokoje. Zanim świat opanowały moskitiery, plastikowe packi, elektryczne paletki czy lepy, na stołach w dawnych domach, dworach czy karczmach stał niezwykły przedmiot. Szklana muchołapka – nazwana dawniej po prostu muchówką, muchojerką, która łączyła w sobie sprytne wykorzystanie praw fizyki z prostą, niemal dekoracyjną formą.
Zamiast szukać skomplikowanych metod, sięgnięto po niezwykle sprytny patent. Wykorzystano naturalny instynkt owadów oraz prostą fizykę i zamknięto je w pękatą, szklaną pułapkę.
Naczynie przypominało niewielką karafkę lub klosz, zamykany szklanym korkiem czy papierem. Często wspierało się na trzech lub czterech nóżkach, zapewniając mu stabilność. Cały sekret tkwił w dolnej części; mocno podwinięte dno tworzyło stożek z niewielkim otworem.
Na spodeczku pod naczyniem (między nóżkami) umieszczano słodką przynętę – cukrową wodę, miód, odrobinę piwa lub serwatkę. Zwabiony zapachem owad wlatywał do środka od dołu. Gdy najadł się do syta i chciał odlecieć, działał prosty instynkt: kierował się w stronę światła, wzbijając się pod szklaną kopułę. Krążył przy przeźroczystych ściankach tak długo, aż opadł z sił i wpadał do płynu zebranego na dnie wokół kominka. Cicho, czysto i bez użycia chemii.
Szklane muchojerki robiono ze szkła dmuchanego lub prasowanego. Obok prostych form trafiały się prawdziwe perełki, zdobione tłoczonymi wzorami. Przeźroczyste szkło i zgrabny kształt sprawiały, że naczynie wyśmienicie prezentowało się w jadalni , kuchni czy spiżarni – nie trzeba było go chować przed wzrokiem gości. Tego typu naczynia produkowane były w hutach szkła, zaś na wieś trafiały za pośrednictwem wędrownych handlarzy.
Z czasem te szklane pułapki ustąpiły miejsca tańszym, często jednorazowym rozwiązaniom. Dziś te ciche bohaterki dawnych domów spotykamy już głównie w antykwariatach i muzealnych gablotach.
Jeden z takich zachowanych egzemplarzy – urokliwą, szklaną muchołapkę na trzech nóżkach posiada właśnie nasze Muzeum.
To drobny, niepozorny zabytek, który przypomina nam ważną prawdę: wielka historia to nie tylko bitwy i daty. To także zwykłe, codzienne przedmioty i pomysłowość ludzi, którzy żyjąc sto czy dwieście lat temu, zmagali się dokładnie z tymi samymi letnimi kłopotami co my dzisiaj.
Danuta Kalinowska
Bibliografia:
- Muchołapka, w: Wikipedia, wolna encyklopedia, [Dostęp: 16.10.2026]. Dostępny w Internecie:
wikipedia.org. Artykuł powołuje się na pierwsze wzmianki o szklanych pułapkach w niemieckich
encyklopediach gospodarczych z 1778 r. - http://biblioteka.teatrnn.pl/Content/88493/miliszkiewicz_grzegorz_problematyka_wyposazenia.pdf
