Marian Kratochwil. Kresy w sercu…
3 lipca 2026 roku w budynku głównym Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej odbył się wernisaż wystawy pod tytułem Marian Kratochwil. Kresy w sercu….
Ekspozycja Marian Kratochwil. Kresy w sercu… jest kolejną odsłoną zorganizowanej przez Muzeum Niepodległości w Warszawie wystawy poświęconej twórczości artysty. Prezentuje pochodzący z kolekcji dr Jana Sęka dorobek artystyczny żyjącego w Londynie polskiego malarza, który będąc na emigracji nie zapomniał o swoich korzeniach. Na wystawie dominują wykonane w Polsce rysunki z okolic Podola i Wołynia, które miały dla Mariana Kratochwila szczególne znaczenie. Do końca życia przechowywał je w swoim londyńskim domu. Obecnie stanowią dokument bezpowrotnie utraconego świata. Dopełnieniem przedwojennej twórczości artysty są grafiki i wykonane tuszem rysunki dokumentujące życie i przemiany społeczne Anglii, a także obrazy budowane przez malarza, ważnym dla niego kolorem. W prezentowanych dziełach widoczne są wpływy artystów rodzimych i europejskich. Inspirowali go Józef Chełmoński, Francisco Goya i El Greco. Częstym tematem, do którego powracał w swojej twórczości był Don Kichot. Bohater powieści Cervantesa został przez artystę przedstawiony jako realna postać osadzona w hiszpańskiej scenerii, a także jako fantazyjny byt, będący odpowiedzią Kratochwila na okrucieństwa wojny.
Po raz pierwszy wystawa prezentowana była pod koniec 2022 r. pod nazwą Marian Kratochwil. Kresy w sercu i na emigracji w pałacu Przebendowskich/Radziwiłłów – siedzibie Muzeum Niepodległości w Warszawie. Następnie można było ją podziwiać w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie, Muzeum Regionalnym w Krasnymstawie, Muzeum Kresów w Lubaczowie, Wszechnicy Świętokrzyskiej w Kielcach i Muzeum Regionalnym w Stalowej Woli. Od 3 lipca do 31 sierpnia 2026 roku można ją oglądać w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej w Przemyślu.
Marian Kratochwil (1906-1997) urodzony w Kosowie Huculskim polski artysta emigracyjny, osiadły po II wojnie światowej w Londynie. Pozostawił po sobie imponujący dorobek artystyczny w postaci obrazów, grafik, rysunków i wycinanek. Poza twórczością plastyczną publikował teksty z zakresu teorii sztuki.
Pochodził z rodziny inteligenckiej. W wieku 20 lat pobierał prywatne lekcje rysunku u Stanisława Batowskiego. Pod wpływem słynnego malarza batalisty, porzucił myśl o Akademii Sztuk Pięknych, na rzecz studiowania natury. Przez jedenaście lat w okresie wakacji wyjeżdżał do Podkamienia, gdzie całymi dniami spacerował po okolicy wypełniając karty szkicownika rysunkami zwierząt, chat i typów ludowych. W momencie, w którym zdecydował się na podjęcie studiów w warszawskiej akademii (1936 r.), był już w pełni ukształtowanym artystą. Wystawił swoje obrazy w warszawskiej Zachęcie i zdobył brązowy medal za obraz Niedziela w Ożomli. Wkrótce potem wybuchła II wojna światowa, w której brał czynny udział. W grudniu 1939 r. udał się do Szkocji, gdzie został asystentem w Centrum Wyszkolenia Piechoty przy dywizji gen. Stanisława Maczka. Po demobilizacji zamieszkał w Londynie, gdzie po trudnych początkach ugruntował swoją pozycję artystyczną. W 1961 r. ożenił się z malarką Kathleen Browne. Małżeństwo wspólnie prowadziło szkołę oferującą kursy malarskie. Dodatkowo Marian Kratochwil pracował jako nauczyciel dochodzący w podlondyńskiej szkole Epsom School of Art.
Ceniony na arenie sztuki zagranicznej. Ważne w twórczości Mariana Kratochwila okazały się odbyte w latach 1953, 1955, 1961 i 1967 wyjazdy do Hiszpanii, w trakcie których namalował setki obrazów. Zdaniem artysty podróże te ukształtowały jego powojenną sztukę. Wpłynęły one na ożywienie palety i ekspresyjne wykorzystanie koloru. Za szczególny wkład w malarstwo hiszpańskie oraz przekazanie miastu Toledo swoich obrazów w 1986 r. został odznaczony przez hiszpańskiego króla orderem Izabeli Katolickiej „La Encomienda”.
Przebywając na emigracji promował sztukę i kulturę polską, czego przykładem może być rozpropagowanie w krajach anglojęzycznych twórczości kompozytora Karola Szymanowskiego.
Marian Kratochwil zmarł w Londynie w wieku 91 lat.
Natalia Stachura
Netografia
Marian Kratochwil (1906-1997), Archiwum Emigracji [online] https://www.bu.umk.pl/Archiwum_Emigracji/Marian.htm [dostęp: 21.04.2026].
Marian Kratochwil : biogram, Sztuka Polska na świecie [online] https://muzeum.umk.pl/sztuka_polska/marian-kratochwil [dostęp : 21.04.2026].
Toledo my love – Toledo moja miłość. Marian Kratochwil y Toledo [online] https://cultura.castillalamancha.es/museos/exposiciones-temporales/toledo-my-love-toledo-moja-milosc-marian-kratochwil-y-toledo [dostęp: 11.05.2026]
