Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej w Przemyślu działa już od stu siedemnastu lat. Szczególna rola w jego tworzeniu przypadła dwóm młodym kolekcjonerom – braciom Kazimierzowi i Tadeuszowi Osińskim. Ich pasja miała niezwykle szeroki zakres; gromadzili wszystko co tylko uznali za pamiątkę historyczną. W domu rodzinnym Osińskich przybywało więc szaf; zagospodarowano nawet strych. Po kilku latach zbiór ten dał podstawę do utworzenia placówki muzealnej.

W 1907 r. starano się o utworzenie w Przemyślu chociażby filii Muzeum Narodowego w Krakowie na co Rada Miejska Miasta Krakowa nie udzieliła zgody, a i sam ówczesny dyrektor Muzeum, dr Feliks Kopera, w życzliwym tonie dał Kazimierzowi Osińskiemu odmowną odpowiedź 11 lutego 1907 r. Napisał, że filię musiał by prowadzić etatowy zaprzysiężony urzędnik (…) Muzeum Narodowe, względnie Gmina, musiałaby na siebie przyjąć pełną odpowiedzialność – moralną i finansową (…). Pomimo odmownej odpowiedzi Osińscy nadal utrzymywali kontakty z Muzeum w Krakowie i postanowili utworzyć w Przemyślu Towarzystwo Przyjaciół Nauk. 

Współpracę taką utrzymywano także z kierownikiem Muzeum Czapskich w Krakowie (oddział Muzeum Narodowego) dr Marianem Gumowskim, polskim numizmatykiem, sfragistykiem, historykiem, redaktorem czasopisma „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne” i skarbnikiem Towarzystwa Numizmatycznego. W zbiorach Towarzystwa Przyjaciół Nauk znajduje się list dr Gumowskiego zaadresowany do Kazimierza Osińskiego z 10 września 1908 r. M. Gumowski tłumaczy w nim K. Osińskiemu, dlaczego przedłuża się wydruk jego artykułu (rozchodzi się tylko o rysunki), informuje, że gipsowe odlewy szelągów nie wypadły mu dobrze oraz daje radę jak eksponować numizmaty. Zauważa, że naszywanie monet na tekturze nie byłoby godnem prawdziwego numizmatyka. Lepiej może zrobić w tekturze dziurki i szkłem z dwóch stron przycisnąć. Sądząc po archiwalnej fotografii ekspozycji z 1910 r., mieszczącej się na parterze, w siedzibie przy ul. Fredy 10 (obecnie 8) z porady jego nie skorzystano, prawdopodobnie ze względu na trudności finansowe z jakimi instytucja się już wówczas borykała. Kilka plansz z numizmatami ułożono wszędzie: na gablotach, stolikach, a nawet na podłodze. Innym razem, 28 lutego 1910 r., Marian Gumowski dziękuje Kazimierzowi Osińskiemu za nadesłaną nadzwyczaj ciekawą rozprawę oraz poleca prof. Jana Raszkę (rzeźbiarza, malarza, medaliera) do wykonania medalu dla miasta Przemyśla. Projekt prawdopodobnie niezrealizowany po przeanalizowaniu wyceny Jana Raszki z dnia 1 marca 1910 r. Zrealizowano za to inne projekty artysty jak, np. płaskorzeźbę tablicy grunwaldzkiej, odlew plakiety W czas Wielkiej Wojny – Tow. Przyjaciół Nauk, czy medal z okazji 900 rocznicy odzyskania Przemyśla przez Chrobrego.Kolejny przykład współpracy to możliwość publikowania artykułów Kazimierza Osińskiego w czasopiśmie „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne” oraz zamówienia ich prenumeraty, co potwierdza prośba Mariana Gumowskiego do Tadeusza Osińskiego o uiszczenie opłaty za lata 1911-1915.

Współpraca rozwijała się także z wspomnianym już powyżej dyrektorem Muzeum dr Feliksem Koperą, który 20 listopada 1913 r. proponuje Zarządowi TPN zorganizowanie tzw. Związku między Zarządami powstałych muzeów w celu współpracy przy gromadzeniu zbiorów oraz organizowaniu wystaw. Zamysł ten podpisał wraz z Stanisławem Trellą – dyrektorem Miejskiego Muzeum Techniczno-Przemysłowego i Krajowego Instytutu Popierania Rękodzielnictwa i Przemysłu w Krakowie. Następnie 3 grudnia 1916 r. przybywa z gratulacjami na otwarcie agendy muzealnej TPN.

Utrzymującą się praktyką była także wymiana prac naukowych i wydawnictw. Przykładowo Feliks Kopera 30 marca 1912 r. wręczył podziękowanie TPN-owi, w formie dyplomu, za darowanie do zbiorów jego instytucji „Rocznika Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu za rok 1909-1911”. Oprócz Muzeum Narodowego udział w wymianie z TPN-em brały Akademia Umiejętności, Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Towarzystwo Numizmatyczne oraz Uniwersytet Jagielloński.

Tekst: Anna Durkacz-Foremska

Archiwalia:

– MP.Hist-2795 – Prośba o uiszczenie opłaty za prenumeratę czasopisma „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne” nadesłane przez Mariana Gumowskiego do Tadeusza Osińskiego, 12.12.1915, zbiory MNZP.

– MP.Hist-3375 – Karta pocztowa od Mariana Gumowskiego do Kazimierza Osińskiego, 28.02.1910, zbiory MNZP.

– MP.Hist-3482 – Wycena zaprojektowanego medalu dla Przemyśla sporządzona przez Jana Raszkę, 01.03.1910, zbiory MNZP.

– MP.Hist-3553 – Pismo Stanisława Trelli i Feliksa Kopera do Zarządu TPN, 20.11.1913, zbiory MNZP.

– MP.Hist-7011 – Podziękowanie dla TPN za darowanie t. I „Rocznika Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu za rok 1909-1911” do Muzeum Narodowego w Krakowie, 30.03.1912, zbiory MNZP.

– IP.Hist-2072 – Zaproszenie na otwarcie Muzeum TPN, 03.12.1916, zbiory MNZP.

– Archiwum Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu (ATPN), Dokumenty z lat 1863-1909, t. I, Pismo dr Feliksa Kopery, 11.02.1907.

– Ibidem, List Mariana Gumowskiego do Kazimierza Osińskiego, 10.09.1908.

Ikonografia:

– MPF-3418 – Fotografia archiwalna pierwszej ekspozycji Muzeum TPN w Przemyślu z 1910, fot. Michał Todt, zbiory MNZP.

– MPF-3419 – Fotografia archiwalna pierwszej ekspozycji Muzeum TPN w Przemyślu z 1910, fot. Michał Todt, zbiory MNZP.

Artefakty kulturalne:

– ZNr-3587 – Odlew plakiety W czas Wielkiej Wojny – Tow. Przyjaciół Nauk, Jan Raszka, Polska 1918, zbiory MNZP.

– ZNr-5498 – Płaskorzeźba tablicy grunwaldzkiej, Jan Raszka, Polska 1910, zbiory MNZP.

– ZNr-11367 – Medal wybity z okazji 900 rocznicy odzyskania Przemyśla przez Chrobrego, Jan Raszka, Polska 1925, zbiory MNZP.