Święto Objawienia Pańskiego – Trzech Króli
Mędrcy świata, monarchowie,
Gdzie śpiesznie dążycie?
Powiedzcież nam, Trzej Królowie,
Chcecie widzieć Dziecię?[1]
Święto Objawienia Pańskiego zwane również świętem Trzech Króli jest obchodzone 6 stycznia. To uroczystość upamiętniająca oddanie pokłonu i złożenia darów Dzieciątku Jezus przez Trzech Mędrców ze Wschodu. Zawsze było to święto ściśle związane z tradycją chrześcijańską i nie miało związków z kulturą ludową. Adaptacja tego święta do polskiej obrzędowości ludowej nastąpiła dzięki akcentom zawartym w jego liturgii. W tym dniu od końca średniowiecza ludność święciła się w kościele złoto, kadzidło i mirrę, obecnie kredę i kadzidło, na pamiątkę przyniesienia narodzonemu Chrystusowi darów. Mirra była cennym balsamem z jagód, którym namaszczano zmarłych. Polska mirra to ziarenka jałowca. Jako złoto święcono monety, złote i srebrne pierścionki, a kadzidłem była żywica. W wyniku poświęcenia przedmioty te zyskiwały niezwykłą moc i stawały się symboliczne. Mirra oznacza męczeństwo, kadzidło – boskość, a złoto – władzę. Poświęcone zioła i żywicę w tradycji ludowej stosowano w zabiegach leczniczych i do odczyniania uroków, a złote monety wrzucano noworodkom do pierwszej kąpieli, co miało zapewnić im siłę i bogactwo.
Poświęcona kreda służyła do oznakowania domostw, pisano i nadal pisze się na drzwiach wejściowych domów litery: K (C) + M + B – potocznie tłumaczy się, że to inicjały imion trzech króli (Kacper, Melchior i Baltazar) oraz cyfra danego rok. Jeszcze inne tłumaczenia tych liter np.: Christus Multorum Benefactor – Chrystus dobroczyńcą wielu lub Christus Mansioni Benedicat – Niech Chrystus błogosławi temu domowi[2]. Naznaczanie drzwi nawiązuje do zdarzenia opisanego w Starym Testamencie. Mojżesz nakazał Izraelitom by pomazali krwią baranka drzwi. A gdy Jahwe przyjdzie aby poskromić Egipcjan to anioł zniszczenia ominie ich domostwa i uchroni od plagi śmierci pierworodnych synów. Kreda ma chronić domostwo przed wtargnięciem złych duchów i wszelkiego zła. Litery na drzwiach świadczyły i nadal świadczą, że w tym domu mieszka rodzina chrześcijańska. Jest to też forma prośby o Boże błogosławieństwo w danym roku. W dawnych czasach niektóre rodziny chłopskie miewały trudności w napisaniu tych liter z powodu analfabetyzmu, wiec zapraszano kogoś, kto potrafił je pisać, za co otrzymywał poczęstunek[3].
Święto Trzech Króli w zwyczajach ludowych był to czas kolędowania i życzeń dla gospodarzy. Kolędnicy odtwarzali sceny z przybycia Trzech Króli do Betlejem, za co otrzymywali poczęstunek lub drobne monety. Współcześnie święto Trzech Króli to przede wszystkim uroczystość kościelna. W wielu miejscowościach organizowane są orszaki Trzech Króli, które łączą sacrum z zabawą.
dr Małgorzata Dziura
[1] Mędrcy Świata Monarchowie, kolęda polska z końca XVII wieku.
[2] E. Ferenc, Polskie tradycje świąteczne, Poznań 2000, s. 41.
[3] M. Dziura, 4 pory roku. O pracy i świętowaniu na ziemi przemyskiej, Przemyśl 2019.
