MPF-20513

Wizerunek zabytku
Typ obiektu
fotografia
Nazwa / Tytuł
Fotografia w passe-partout - Grupa żołnierzy (m.in. por. Stanisław Tyro)
Datowanie
1914 r.
Autor / Warsztat
nieznany
Miejsce powstania / znalezienia
Przemyśl
Technika wykonania
fotografia
Materiał
papier fotograficzny
Wymiary zabytku

wysokość 26 cm, szerokość 38 cm

Zbiory działu
Historii
Numer inwentarza
MPF-20513
Opis zabytku

Fotografia w passe-partout, w sepii, przedstawiająca grupę żołnierzy w mundurach austriackich (m.in. ppor. Stanisław Tyro). Podporucznik stoi w trzecim rzędzie od góry, drugi od prawej, z grubym wąsem zakrywającym policzki. Żołnierze ustawili się na konstrukcji drewnianej, w siedmiu, nieregularnych rzędach, a z przodu siedzi po turecku, na ziemi, trzech. Wojskowi w rękach trzymają saperki. U jednego, na ramieniu widać opaskę z czerwonym krzyżem (drugi rząd od góry, drugi od prawej). Lewy kadr uchwycił dodatkowo samochód z trzema pasażerami (również wojskowi); rejestracja: "H-9". Prawy kadr to konstrukcja gospodarcza wykonana z desek oraz płot. Jako tło służy wzgórze porośnięte trawą, cztery konie i trzech wojskowych.

Komentarz:

Stanisław Jan Tyro (10.04.1877 Sanok – 1958 Grodzisk Mazowiecki). Oficer CK armii, uczestnik obrony Twierdzy Przemyśl. Po kapitulacji w niewoli rosyjskiej. W odrodzonej Polsce oficer WP w służbie czynnej do 1926 r. Kolejne lata poświęca działalności społecznej i literackiej. Po wybuchu II wojny światowej ponownie w czynnej służbie wojskowej. Następnie trafia do niewoli niemieckiej (Oflag VII A Murnau), gdzie spisał swoje wspomnienia z walk o Twierdzę Przemyśl.

Jego wspomnienia, dotąd niepublikowane, w oparciu o rękopis i maszynopis znajdujący się w zbiorach Działu Historii MNZP doczekały się w 2020 roku swojego wydania pt.: „Por. Stanisław Tyro – naoczny świadek walk o Twierdzę Przemyśl”. Są to wspomnienia osobiste oraz trzech innych świadków tych wydarzeń. Byli to: ppłk. art. Emil Rodewald ps. M.K., por. Bohdan Chłopicki i płk. Tadeusz Żółkiewski. Co ciekawsze dwaj ostatni to polscy oficerowie z ówczesnej armii rosyjskiej. Niniejsza książka zawiera 192 strony (110 z nich to tekst ze zdjęciami i schematami ręki por. S Tyro, a pozostałe 82 strony to ikonografia z okresu z przed I Wojny Światowej, z okresu walki w Twierdzy, z kapitulacji i tuż po, z odbicia przez sprzymierzonych, podoficerowie austriaccy i pamiątki z tego okresu). W części z tekstem jest łącznie 32 fotografie, a w części katalogowej 128.

W książce znajdują się następujące rozdziały i podrozdziały:

A) Sylwetki tych, co widzieli … (opisano tu życiorysy czterech, powyższych świadków wydarzeń).

B) Wspomnienia osobiste uczestnika obrony Przemyśla w 1914/15 roku (wspomnienia porucznika)

- Od autora,
- Wstęp,
- Część I. Twierdza przed oblężeniem:
A. W czasie pokoju,
B. Pierwsze kroki wojenne. Mobilizacja i koncentracja armii austriackiej,
C. Sytuacja na froncie w czasie od 1 do 17 września,
D. Tymczasem w Twierdzy,

Część II. Pierwsze oblężenie Przemyśla:
A. Szturm Moskali,
B. Odsiecz,
C. Walka o wzgórza Magury (chodzi o Magiera),

Część III. Drugie oblężenie Przemyśla:
A. Charakterystyka oblężenia,
B. Głód i „nędza”,
C. Generalny wypad,
D. Zniszczenie Twierdzy i kapitulacja,

Część IV. Co się w tym czasie działo u Rosjan. Opowiadanie naocznych świadków (głosy dwóch polskich oficerów z ówczesnej armii rosyjskiej):
A. por. Bohdana Chłopickiego,
B. pułk. Tadeusza Żółkiewskiego.

Stanisław Tyro, Lwów ok.1910 r.Wspomnienie Stanisława Tyro - luźna kartka