Obchody 110 rocznicy powstania Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej

110 lat patronat

Obchody objęte Patronatem Narodowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy w Stulecie Odzyskania Niepodległości

 

Prezydent.pl

 

 

Jubileuszowe świętowanie w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej odłożone w czasie

Rok 2020 zapowiadał się w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej czas jako wyjątkowy – od kwietnia do września tego roku mieliśmy świętować 110. rocznicę naszego powstania. Przygotowywaliśmy szereg spektakularnych imprez, wśród których najważniejsze były dwa przedsięwzięcia: 1. wystawa jubileuszowa „Dziedzictwo Kunstkamery. Jak Kazimierz M. Osiński tworzył muzeum. Wystawa w 110. rocznicę otwarcia pierwszej ekspozycji w Muzeum TPN w Przemyślu” oraz 2. ogólnopolska konferencja naukowa „Dziedzictwo Kunstkamery? Jak powstawały nasze muzea”. Wydarzenia te miały się odbyć w pod koniec kwietnia i w pierwszych dniach maja.

Obecnie – z wielkim żalem – z powodu epidemii, musieliśmy zwolnić tempo przygotowań do tych imprez i przenieść je na jesień i zimę tego roku. Już teraz – w imieniu Dyrektorów i pracowników – zapraszam do uczestnictwa w przyszłych uroczystościach i, aby przybliżyć nasze plany i towarzyszące im idee, proszę o przeczytanie tego tekstu traktującego o planowanej wystawie.

Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej, powstało w 1909 roku jako Muzeum Towarzystwa Przyjaciół Nauk (TPN). W tytule jubileuszowej wystawy określenie „Kunstkamera” (gabinet osobliwości; panopticum) nawiązuje do charakteru prywatnej kolekcji braci Kazimierza i Tadeusza Osińskich stanowiącej trzon najdawniejszych zbiorów Muzeum TPN-u, które po odrodzeniu się państwa polskiego, w sierpniu 1921 roku, na zjeździe muzealników w Poznaniu zmieniło nazwę na Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej. Prywatna kolekcja Osińskich, zawierała bardzo różnorodne eksponaty, jak typowa dawna „Kunstkamera”, w której oprócz bardzo cennych, były przedmioty o wartości czysto sentymentalnej czy też np. okazy przyrodnicze. I tak, obok wspaniałych portretów sarmackich, czy „szpilki złotej z portretem Kościuszki” oraz unikatowej gemmy bizantyńskiej w pierwotnych zbiorach przemyskiego muzeum znalazły się np. „kluczyk od zegarka Jenerała H. Dąbrowskiego”, „liście i kwiaty z pogrzebu A. Mickiewicza w Krakowie (1891)”, „grot strzały tatarskiej spod Zbaraża” i kieł mamuta. Należy dodać, że u zarania istnienia Muzeum TPN-u liczni mieszkańcy miasta, a także przedstawiciele innych miast ówczesnej Galicji – Lwowa, Żółkwi, Stanisławowa, Stryja czy Drohobycza – nieodpłatnie przekazali do muzealnych zbiorów swoje prywatne pamiątki i dzieła sztuki, dzięki czemu kolekcja znacznie się wzbogaciła. Jubileuszowa wystawa ma zaprezentować tamte pierwsze, przechowane pieczołowicie do dzisiaj w muzealnych magazynach eksponaty i oddać charakter pierwszej ekspozycji.

Muzeum powstało w czasach zaborów z inicjatywy przemyskiej inteligencji skupionej w TPN-ie, którego członkowie, a szczególnie pierwszy kustosz Muzeum, Kazimierz Osiński (1883-1956) widzieli w gromadzeniu pamiątek narodowych, dokumentów i innych przedmiotów ważny cel – podtrzymywanie tożsamości narodowej w zniewolonym kraju. Kazimierz M. Osiński był dla Muzeum postacią wyjątkową: inżynier architekt, absolwent Politechniki Lwowskiej miał szerokie zainteresowania humanistyczne i duże zdolności organizacyjne. Jedną z pierwszych patriotycznych akcji, którą przedsięwziął jako członek TPN-u i kustosz było odsłonięcie w 500. rocznicę Grunwaldu okazałego pomnika – „Tablicy Grunwaldzkiej” i zorganizowanie uroczystości skupiającej nie tylko wielotysięczną rzeszę mieszkańców Przemyśla, ale i delegacje Polaków – patriotów z Galicji i pozostałych zaborów. Osiński przez całe życie z pasją i poświęceniem gromadził, powiększał oraz – gdy była potrzeba – chronił muzealne zbiory. Od początku istnienia Muzeum walczył z trudnościami finansowymi i brakiem stałej siedziby, ale jego wielorakie starania sprawiały, że pomimo trudności instytucja trwała i rozwijała się. W czasie obu wojen Osiński służył Ojczyźnie jako żołnierz, a po wojnie ostatniej – odsunięty od pracy i oskarżony o działania przeciwko nowemu porządkowi – kilka lat spędził w więzieniu jako ofiara represji stalinowskich. Pobyt w więzieniu znacznie nadwyrężył jego zdrowie – Osiński zmarł w 1956 roku wkrótce po wyjściu na wolność.

Kolejne pokolenia muzealników kontynuowały działania Kazimierza Osińskiego. Szczególnie dynamicznie Muzeum rozwijało się od roku 2000, gdy w czasie pełnienia funkcji dyrektora przez Mariusza Olbromskiego otwarto oddziały: w 2001 roku – Muzeum Dzwonów i Fajek, w 2005 roku – Muzeum Historii Miasta Przemyśla, a w latach 2005-2009 wybudowano i zagospodarowano nowy okazały Gmach Główny ze środków pozyskanych z funduszy unijnych przy wsparciu samorządu Województwa Podkarpackiego.

Obecnie Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej, od 18 grudnia 2018 roku współfinansowane przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jest wiodącą placówką kulturalno-naukową w regionie, a jego mury rocznie odwiedza kilkadziesiąt tysięcy osób. Muzeum organizuje corocznie blisko sto imprez: wystaw, konferencji, wykładów, promocji książek i innych.

Konferencja naukowa, którą również zmuszeni byliśmy przenieść z pierwszych dni maja na grudzień, ma dotyczyć początków polskich muzeów. Udział w niej zgłosili koledzy z blisko trzydziestu muzeów różnych typów z terenu całej Polski, z muzeów z wiekowymi tradycjami, ale też i tych krótko działających czy wręcz obecnie tworzących się… Tematy referatów dotyczą początków każdej placówki; sylwetek osób, które tworzyły muzea i muzealne kolekcje, pierwszych wydarzeń muzealnych itp. Konferencja ma swój komitet naukowy, a udział w nim potwierdzili wybitni muzealnicy i naukowcy.

Mamy również nadzieję, że po obu ważnych dla nas wydarzeniach pozostanie trwały ślad w postaci interesujących wydawnictw, które po latach będą świadectwem zarówno naszego święta, jak i naszej codziennej pracy.

Poniżej przykład krótkiej katalogowej noty do jednego z eksponatów planowanej wystawy.

Marta Trojanowska
kustosz dyplomowany MNZP

 

Szkic Tablicy Grunwaldzkiej

 

Jan Raszka (2 V 1871 – 23 XI 1945), Szkic do Tablicy Grunwaldzkiej, Przemyśl-Kraków 1910; gips, drewno, metal (uchwyty); odlew, rytowanie (relief wypukły częściowo barwiony); wym.: 53,7 cm x 47 cm; ZNr-5499; TPN-928; dar Jana Raszki z 1910 roku; od tego roku na ekspozycji muzealnej

Projekt gipsowy tak zwanej Tablicy Grunwaldzkiej, przedstawiającej scenę nadania przywilejów Przemyślowi, oraz fundację katedry przez królową Jadwigę i króla Władysława Jagiełłę, a ufundowanej przez społeczeństwo Przemyśla w 500. rocznicę Grunwaldu. Prostokątne bozzetto na podkładzie drewnianym przedstawia ahistoryczną scenę – wjazd Jadwigi i Jagiełły do Przemyśla od strony Zasania. Królów witają przedstawiciele miasta. W tle, za gotyckimi arkadami rozległy widok na średniowieczny Przemyśl. Wokół sceny – gotycyzujące obramienie. U dołu, po lewej naklejona karteczka z numerem inwentarzowym TPN.

Ważniejsza bibliografia: K. M. Osiński, Sprawozdanie Dyrekcyi Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu, „Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu za rok 1909-1911”, Przemyśl 1912, t. 1, s. 93; M. Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Przemyślu i okolicy, Przemyśl 1917, s. 60; M. Trojanowska, Przemyskie Tablice Grunwaldzkie, „Kurier Wschodni”, 1998, nr 1(29), s. 11-12; eadem, Projekt Tablicy Grunwaldzkiej, w: 100 na 100, Katalog wystawy Jubileuszowej 1909-2009. Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej, Przemyśl 2010, s. 154; eadem, Niesforny pomnik. O przemyskiej Tablicy Grunwaldzkiej z 1910 roku, w: „Florilegium historicum amicorum munera”. Profesorowi Krzysztofowi Maciejowi Kowalskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin przyjaciele, koledzy, uczniowie, T. Maćkowski (red.), Gdańsk 2016, s. 210. Ważniejsza literatura: A. Lewicki, Obrazki z najdawniejszych dziejów Przemyśla, Przemyśl 1880; L. Hauser, Monografia miasta Przemyśla, Przemyśl 1880, reprint 1991; K. M. Osiński, Tablica Jadwigi i Jagiełły w Przemyślu, w: „Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu za rok 1909-1911”, Przemyśl 1912, t. 1; A. Więcek, Jan Raszka. Medale i plakiety, Wrocław 1972; idem, Jan Raszka, [hasło w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXX/4, zesz. 127, s. 615-617; J. Raszka, Pamiętnik artysty rzeźbiarza, Cieszyn 2009. [MT]

 

***

 

Szanowni Państwo, po ustaleniach z Dyrektorem Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej, Janem Jaroszem i w porozumieniu z członkami Komitetu Naukowego Konferencji przesyłam Państwu nowe informacje, które – mam nadzieję – nie będą już się zmieniały.

  1. Wystawa jubileuszowa na 110-lecie MNZP będzie przeniesiona na październik 2020, a Konferencja powinna się odbyć w dniach 02 – 04 grudnia 2020 i będzie połączona z finisażem wystawy.
  2. W związku z tym, że na Konferencję chcemy wydać przygotowane przez Państwa referaty, bardzo prosimy, aby ich teksty wraz z ilustracjami przesłać do 15 czerwca 2020 roku wraz z podpisanym oświadczeniem o przekazaniu praw (załącznik 1d w formie papierowej pocztą lub formie skanu w PDF elektronicznie).
  3. Teksty chcemy złożyć do recenzji i zredagować do końca września 2020, więc bardzo prosimy o dotrzymanie terminu z p. 2.
  4. Bardzo chcemy Państwa gościć w Przemyślu – dlatego prosimy, by nie rezygnować z przyjazdu do nas w grudniu. Gdyby jednak okazało się, że konferencja z jakichś przyczyn nie będzie mogła się odbyć – przesłane przez Państwa materiały zostaną wydane a wydawnictwo będzie przesłane na Państwa nazwiska na adresy wskazane w zgłoszeniach konferencyjnych.
  5. Życzymy zdrowia, cierpliwości i wytrwałości...

Marta Trojanowska

Kontakt: Marta Trojanowska – e-mail: marta.trojanowska@interia.pl oraz konferencja20@mnzp.pl; tel. +48 16 679 30 13; kom. 507 897 924. Ponieważ obecnie raczej pracuję z domu – proszę o telefony na komórkę, a o wiadomości na prywatny adres e-mail.

***

 

Szanowni Państwo, informujemy, że mamy już komplet Prelegentów na majową Konferencję „Dziedzictwo Kunstkamery? Jak powstawały nasze muzea” i zostali oni powiadomieni indywidualnie o przyjęciu ich wystąpienia. Około połowy marca w tej zakładce zamieścimy szczegółowy program Konferencji. Prosimy Szanownych Uczestników – Prelegentów o ewentualne doprecyzowanie tytułów swych wystąpień do 25 lutego 2020. Konferencja jest otwarta dla wszystkich, więc jeśli ktoś zdecyduje się na uczestnictwo w niej bez referatu – z prawem głosu w dyskusji – serdecznie zapraszamy. Uczestnicy – Słuchacze nie ponoszą żadnych opłat. Prosimy jednak o wcześniejsze zgłoszenie przyjazdu i podanie organizatorom swoich danych do kontaktu. Uczestnicy – Słuchacze będą mogli skorzystać z wybranych, dodatkowych atrakcji, których przygotowanie będzie wymagało wcześniejszych deklaracji z Państwa strony. Serdecznie zapraszamy.

Kontakt: Marta Trojanowska – e-mail: konferencja20@mnzp.pl i marta.trojanowska@interia.pl; tel. +48 16 679 30 13; kom. 507 897 924.

 

Komitet Naukowy Konferencji

  1. dr hab. Dorota Folga-Januszewska prof. ASP, ICOM Polska
  2. dr hab. bp Michał Janocha prof. UW, Rada ds. Kultury i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Konferencji Episkopatu Polski
  3. dr Dariusz Kacprzak Muzeum Narodowe w Szczecinie
  4. dr hab. Mirosław Piotr Kruk prof. UG, MNK
  5. dr hab. Piotr Majewski prof. UKSW, NIMOZ
  6. dr hab. Tomasz de Rosset prof. UMK

Komitet Organizacyjny Konferencji (MNZP)

  1. dr Małgorzata Dziura
  2. Bożena Figiela
  3. Magdalena Krzemińska
  4. dr Marta Trojanowska
  5. Katarzyna Winiarska

Sekretariat Konferencji (MNZP)

  1. Sylwia Ryznar
  2. Michał Krzemiński
  3. Tomasz Król
  4. dr Piotr Szal
Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Przemyślu

Wielce Szanowni Koleżanki i Koledzy – Muzealnicy

W roku 2020 Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej będzie obchodzić jubileusz 110-lecia swojego istnienia; w kwietniu 1910 roku została otwarta pierwsza ekspozycja Muzeum Towarzystwa Przyjaciół Nauk (TPN) założonego na bazie prywatnej kolekcji braci Kazimierza i Tadeusza Osińskich. Muzeum Towarzystwa Przyjaciół Nauk na początku lat 20. XX wieku zmieniło nazwę na Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej i ta funkcjonuje do dzisiaj. Chcemy nasz jubileusz uczcić urządzając wystawę pt. „Dziedzictwo Kunstkamery. Jak Kazimierz Osiński tworzył przemyskie muzeum”, która będzie otwarta w kwietniu 2020 roku.

Drugą częścią rocznicowych imprez będzie trzydniowa konferencja „Dziedzictwo Kunstkamery?... Jak powstawały nasze muzea”, która ma się odbyć od 7 do 9 maja 2020 roku. Konferencja (około 25 do 30 referatów) adresowana jest do muzealników z muzeów różnych typów z terenu całej Polski w jej obecnych granicach oraz (o ile zgłoszą Państwo takie tematy wystąpień) muzeów działających w granicach II Rzeczypospolitej.

Proponujemy następujący zakres tematów: początki każdego z muzeów; sylwetki osób, dzięki którym powstawały muzea; pierwsze eksponaty i kolekcje, pierwsze wystawy i pierwsze wydarzenia muzealne itp. Zależy nam na pozyskaniu prelegentów z różnych regionów Polski, z dużych i małych placówek, z muzeów z wiekowymi tradycjami, ale też i tych znacznie krócej działających. W Komitecie Naukowym Konferencji znajdą się wybitni polscy muzealnicy i naukowcy.

Prosimy Szanownych Kolegów, aby zapoznali się z regulaminem i innymi dokumentami Konferencji. Warunkiem uczestnictwa jest wypełnienie i przesłanie do Organizatorów formularza zgłoszeniowego dostępnego na stronie internetowej MNZP www.mnzp.pl w zakładce Wydarzenia na podstronie Konferencja „Dziedzictwo...” 2020 wraz z abstraktem (do 2500 znaków) i załącznikami w terminie do 27 października 2019 i zaakceptowaniu tego zgłoszenia przez Komitet Naukowy i Komitet Organizacyjny Konferencji do 01 grudnia 2019. Inne szczegóły (także wymogi edytorskie) znajdą Państwo również pod wskazanym powyżej adresem. Bezpośrednio po konferencji planujemy publikację materiałów będących plonem naszego spotkania, dlatego też już przed Konferencją będziemy zbierać teksty, zostawiając niewiele czasu na ewentualne poprawki wynikłe z dyskusji.

Zgłoszenia proszę kierować, a także we wszelkich sprawach kontaktować się z dr Martą Trojanowską, kustoszem dyplomowanym MNZP, która jest odpowiedzialna za Konferencję; numery telefonów: (16) 679 30 13, kom. 507 897 924 i adresy elektroniczne: marta.trojanowska@interia.pl i konferencja20@mnzp.pl (prosimy pisać na oba adresy jednocześnie).

Łączę serdeczne pozdrowienia i wyrazy szacunku

Jan Jarosz Dyrektor Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej
i Komitet Organizacyjny Konferencji

Przemyśl, 07. 05. 2019

 

Pliki do pobrania: